Zlín, utopijne miasto marzeń


Z wysokości 16 piętra patrzę na miasto. Miasto niezwykłe i jedyne w swoim rodzaju. W dole, w równych szeregach stoją fabryczne budynki z czerwonej cegły. Po drugiej stronie sześciopasmowej ulicy, na końcu wielkiego placu, stoi budynek ogromnego kina. Obok niego, w tle, pręży się potężna bryła hotelu. Odwracam się i patrzę na pobliskie wzgórza usiane małymi sześcianami jednakowych domków. Aż trudno wierzyć, że to wszystko powstało tylko dzięki Baťom – rodzinie przedsiębiorców wizjonerów, magnatów branży obuwniczej. Gdyby nie oni i ich marzenia, historia miasta potoczyłaby się zupełnie inaczej.

Położony we wschodniej części Morav, niespełna 80-cio tysięczny Zlín, to najbardziej oryginalne miasto w całej Republice Czeskiej. Zarazem jest też miastem najbardziej niedocenianym przez turystów. Choć początki Zlína sięgają XIV wieku, próżno szukać tam uroczego, otoczonego rzędem kamieniczek rynku. Miasto rozczaruje także miłośników średniowiecznych zamków i architektury sakralnej. Po co więc masz jechać do Zlína? By zobaczyć rodzinne miasto byłej żony Donalda Trumpa, poznać dokonania Tomasza Baťi, odwiedzić największe kino międzywojennej Europy, zobaczyć najbardziej oryginalne biuro świata. To, i wiele więcej, znajdziesz w utopijnym mieście, pełnym świetnej architektury i śmiałych myśl technicznych. Witam w Zlínie!

Władze komunistyczne nienawidziły rodziny Batów oraz ich dokonań do tego stopnia, że Zlín przemianowano na Gottwaldov, by ukryć związek miasta z kapitalistycznymi przemysłowcami.

Sercem miasta jest fabryka wokół której, przez wiele dekad, toczyło się życie. Proste, ale urocze wielopiętrowe budynki, wykonane ze stali, cegieł i szkła zdominowały centrum. Choć dwie dekady temu zakłady splajtowały, centrum Zlína nie straszy pustostanami. Dzięki szybko i konsekwentnie przeprowadzanej rewitalizacji, teren zakładów przekształcił się w dzielnicę biznesowo-usługową. Pofabryczne budynki stały się siedzibą urzędów, uczelni, barów, sklepów i prywatnych firm. W trakcie budowy jest też sporych rozmiarów centrum handlowe. Spacerując po fabrycznym kwartale nie sposób przeoczyć symbolu miasta – budynku nr. 21. Z tarasu, mieszczącego się na 16 piętrze biurowca, rozciąga się niezwykła panorama. Opodal fabryki znajdują się tereny rekreacyjne i najstarszy dom handlowy w mieście. A dalej? Dalej już tylko przytulne osiedla mieszkaniowe. Wierz mi, że aby polubić Zlín, wystarczy słoneczny dzień i kilkugodzinny spacer. Bo wszystko co istotne, mieści się tam w zasięgu pieszego.

Jedną ze sławnych-niesławnych obywatelek miasta, jest była żona Donalda Trumpa, Ivana Trumpova z domu Zelníčková. Ivana jako łyżwiarka biorąca udział w międzynarodowych zawodach miała możliwość podróżowania poza kraje komunistyczne. Z jednego z zagranicznych wyjazdów już nie powróciła do Czechosłowacji. W drugiej połowie lat siedemdziesiątych osiadła w Stanach Zjednoczonych, gdzie poślubiła Donalda Trumpa. U boku męża, Ivana odkryła smykałkę do interesów, co pozwoliło jej na zgromadzenie własnej fortuny. W 1990 roku, została ogłoszona w USA hotelarką roku. Małżeństwo zakończyło się po 15 latach.

Ponieważ historia miasta nieodłącznie wiąże się z rodziną Batiów, zachęcam cię do przeczytania następnego wpisu. Dowiesz się z niego kim był Tomasz Bata oraz jaki wpływ na miasto miało jego imperium. Tymczasem zapraszam cię na wirtualny spacer po tym niezwykłym mieście.

Svitovská Brána – Brama na teren fabryki SVIT

Svitovská Brána – Brama na teren fabryki SVIT
Svitovská Brána – Brama na teren fabryki SVIT

Nową bramę prowadzącą na teren fabryki SVIT wybudowano w 1979 roku, według projektu Ladislava Pastrneka. Miała być nowoczesną wizytówką zakładów. W budynku, prócz pomieszczeń ochrony, znajdowało się kilka niewielkich sklepów. Po bankructwie fabryki, Svitovská Brána przez pewien czas była siedzibą Muzeum Obuwia. Od czasu, gdy muzeum zostało przeniesione do Instytutu Bati, pomieszczenia bramy stoją w większości puste i czekają na nowych najemców.

Budynki 14-15

Budynki 14-15
Budynki 14-15

Dwa powojenne budynki fabryczne wybudowane według projektu J. Voženílka zostały w ostatnich latach przebudowane na potrzeby Instytutu Bati. Mieszczą się w nich Muzeum Butów, biblioteka regionalna oraz galeria. W części pomieszczeń organizowane są wystawy czasowe i wydarzenia kulturalne.

Centrální sklad obuvi – Centralny skład obuwia

Centrální sklad obuvi – Centralny skład obuwia
Centrální sklad obuvi – Centralny skład obuwia

Budynek wybudowany w latach 1949 – 1955, według projektu Vladimíra Kubečka. Konstrukcja składu opiera się na typowym „batowskim” module o wymiarach 6,15 x 6,15 metra. Szkielet z żelazobetonu wypełniono cegłami i oknami w stalowych ramach. Budynek ma 10 pięter, każde o powierzchni 5616 metrów kwadratowych. Pierwsze piętro wyposażono w urządzenia ułatwiające załadunek towarów na ciężarówki i wagony kolejowe. Na kolejnym piętrze znajdował się magazyn dystrybucyjny. Wyżej były składy gotowych wyrobów. Transport towarów opierał się na windach zainstalowanych w narożach budynku. Co ciekawe, początkowo planowano wybudowanie lądowiska dla helikopterów na dachu składu. Jednak ze względu na małe możliwości transportowe ówczesnych helikopterów, a co za tym idzie, zbyt wysokie koszty transportu lotniczego, z pomysłu zrezygnowano.

Budynek nr. 21

Budynek nr. 21
Budynek nr. 21

Budynek biurowy wybudowany w latach 1936 – 1938. Symbol Zlína. Więcej na temat tego niezwykłego biurowca dowiesz się z wpisu Jednadvacítka, najbardziej znany budynek Zlína

Velkě kino – Duże kino

Velkě kino – Duże kino
Velkě kino – Duże kino

Budynek kina został wzniesiony w 1933 roku. Nie do końca wiadomo, kto jest autorem. Pierwotny projekt, wykonany przez Miroslava Lorenca, nie spodobał się Tomaszowi Bati, i prace nad kinem zlecono innemu architektowi. Najprawdopodobniej był to František Lydie Gahura. W momencie budowy oraz przez kilka kolejnych dekad Velkě kino było największym kinem nie tylko w Czechosłowacji, a również w Europie Środkowej. Gigantyczna sala kinowa zdolna była pomieścić 2270 widzów. Ponieważ budynek przez wiele dziesięcioleci nie był remontowany, jest obecnie w tragicznym stanie technicznym. Ze względów bezpieczeństwa, z dniem 1 marca 2016 roku kino na czas bliżej nieokreślony zawiesiło działalność, a władze miasta szukają inwestora, który pomógłby w remoncie obiektu.

Obchodní dům – Dom handlowy

Obchodní dům – Dom handlowy
Obchodní dům – Dom handlowy

Budynek z 1932 roku, autorstwa Františka Lydie Gahura. Wybudowany został według tej samej technologii, co budynki fabryczne. Co ciekawe, podobnie jak w przypadku wybudowanego kilka lat później budynku nr.21, podstawę komunikacji pionowej stanowiły windy obsługiwane przez windziarzy. W ciągu ponad 70-ciu lat eksploatacji, budynek kilkukrotnie przebudowywano, zmieniono między innymi elewację. W czasach obecnych, handel prowadzony jest jedynie na kilku niższych kondygnacjach. Puste kondygnacje górne planuje się przerobić na biura lub hotel.

Hotel Moskva d. Hotel Společenský dům – Hotel Moskwa d. Hotel Dom Kultury

Hotel Moskva d. Hotel Společenský dům
Hotel Moskva d. Hotel Společenský dům

Budynek autorstwa Miroslava Lorenca i Vladimíra Krafíka, wybudowany w latach 1931 – 1933. Typowa „batovska” budowla złożona z modułów o wymiarach 6,15 x 6,15 metra. Na dwóch pierwszych kondygnacjach zaprojektowano restauracje, kawiarnie oraz salę balową. Na kolejnych kondygnacjach znajduje się 300 dwuosobowych, jednakowo umeblowanych pokoi, wyposażonych w łazienkę i toaletę. Ostatnią kondygnację zajmuje taras z letnią kawiarnią. W późniejszych latach do budynku dobudowano boczne klatki schodowe, tak aby spełniał wymogi bezpieczeństwa. Moskva to największy hotel w Zlinie.

Památník Tomasza Bati – Mauzoleum Tomasza Bati

Památník Tomasza Bati – Mauzoleum Tomasza Bati
Památník Tomasza Bati – Mauzoleum Tomasza Bati

Mauzoleum, według projektu Františka Lydie Gahury, wybudowano by upamiętnić śmierć Tomasza Bati, którą poniósł w wypadku lotniczym. W latach 50-tych, władze komunistyczne, które za wszelką cenę usiłowały wymazać wszelkie ślady istnienia rodziny przemysłowców, nakazały przebudowę mauzoleum. Urządzono w nim filharmonię oraz Galerię Regionalną. Na filharmonię budynek kompletnie się nie nadawał, z powodu koszmarnej akustyki. Elewacja ze szkła i metalu przepuszczała dźwięki do tego stopnia, że na czas prowadzonych w filharmonii nagrań, wokół budynku wstrzymywano ruch.

Zlínský kolektivní dům – Zlinski dom zbiorowy

Zlínský kolektivní dům
Zlínský kolektivní dům

Eksperymentalny budynek wybudowany w latach 1949 – 1951, według projektu Jiřego Vozenílka. Wzorowany na „maszynach do mieszkania” Le Corbusiera, miał zaspakajać większość potrzeb mieszkających w nim ludzi. Na parterze budynku mieściły się trzy sale klubowe, sala wykładowa, świetlica, restauracja, żłobek oraz przedszkole. W piwnicy urządzono pralnię, warsztat krawiecki oraz w pełni wyposażoną ciemnię fotograficzną. Na dziesięciu kondygnacjach mieściły się 102 mieszkania, przewidziane dla 400 lokatorów. Pozbawione były tradycyjnej kuchni, ponieważ zakładano, że główny posiłek lokatorzy będą spożywać wspólnie, w restauracji. W mieszkaniach wydzielone były jedynie mały aneks kuchenny oraz WC. Resztę przestrzeni można było dowolnie aranżować, za pomocą lekkich drewnianych ścianek działowych. Wokół klatki schodowej znajdowały się komory chłodnicze, zsyp na odpadki oraz budki telefoniczne. Na jedenastej kondygnacji był taras z miejscami do opalania oraz siłownia. Budynek sąsiadował z kwartałem szkolnym, stadionem sportowym i całorocznym basenem. Bliskie sąsiedztwo centrum miasta i fabryki butów eliminowało potrzebę dojazdów.
Niestety eksperyment nie zdał egzaminu. Przedszkole i żłobek okazały się zbyt małe, więc powiększono je likwidując sale klubowe i świetlicę. Restauracja okazała się zbędna, bo większość mieszkańców jadała obiady w szkołach i zakładach pracy. W związku z tym przekształcono ją w stołówkę uniwersytecką. Ludzie stołujący się w domu narzekali na malutki i niefunkcjonalne kuchnie. Z biegiem czasu zlikwidowano też chłodnie na korytarzach oraz zsyp na odpadki. Na koniec ofiarą rozwoju technologii padły kabiny telefoniczne, które w dobie telefonów komórkowych okazały się zbędne.

Divadlo Pracujících – Teatr Robotniczy

Divadlo Pracujících
Divadlo Pracujících

Budynek teatru wybudowano w latach 1961 – 1967 według projektu Miroslava Řepy i Františka Rozhona. Zaprojektowano go w „stylu brukselskim”, z tak typowym dla Zlína rozmachem, graniczącym z gigantomanią. Teatr, z widownią na 800 miejsc, był największą sceną w powojennej Czechosłowacji. Wewnętrzne foyer pełniło dodatkowo funkcję wystawnej sali balowej. Budynek wyposażono różnego rodzaju nowinki techniczne. Nie szczędzono też na wystroju. Na teatr składają się budynek główny oraz budynek zaplecza. Komunikację między nimi zapewniają dwa łączniki. Obecnie w teatrze działają trzy sceny, a raz do roku organizowany jest międzynarodowy festiwal.

Informacje praktyczne

Jak dojechać do Zlína?

Pociąg

Zlín nie jest ważnym węzłem kolejowym. Mimo tego, że przez miasto przebiega jedynie lokalna linia 331 Otrokovice – Vizovice, jednak podróż pociągiem jest dość wygodna i szybka.

Wariant I – dla wygodnych i rozrzutnych

Kupujemy bilet PKP IC relacji Katowice – Otrokovice. Połączenie bezpośrednie obsługiwane jest kilka razy dziennie przez pociągi jadące do Wiednia i Budapesztu (EC 103 Polonia, EC 131 Varsovia, EC 105 Sobieski). Następnie w Otrokovicach kupujemy bilet do stacji Zlín Střed, lub przesiadamy się do trolejbusu linii #4 lub #6. Cała podróż nie zajmie więcej niż 3 godziny 40 minut.

Wariant II – dla praktycznych

Kupujemy bilet Kolei Śląskich relacji Katowice – Bohumin. W Bohuminie kupujemy bilet ČD relacji Bohumin – Zlín Střed (będą dwie przesiadki, w Přerovie i w Otrokovicach). Cała podróż zajmie od 4 godzin 30 minut do 5 godzin.

Samochód

Trasa Katowice – Zlín zależności od wybranego wariantu liczy sobie od 200 do 220 km, i można pokonać ją w realnym czasie około 3 godzin.

Wariant I – szybki, wygodny, wymaga winiety autostradowej.

Wariant II – wolniejszy, mniej wygodny, za to bez winiety.

 

 

 

 

 

 

2 myśli w temacie “Zlín, utopijne miasto marzeń

A Ty co o tym sądzisz? Podziel się opinią i skomentuj!

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.