Czeskie wyrazy zdradliwe cz. I

Kiedy kilka lat temu rozpoczynałem naukę języka czeskiego, większość moich znajomych pukała się w głowę. No, bo niby czego tu się uczyć? Polak z Czechem dogada się zawsze, a języki są tak podobne, że sprawne operowanie czeskim to bułka z masłem. Niestety w praktyce wygląda to zupełnie inaczej, a podobieństwo obu języków bywa dość pozorne i stanowi czyste przekleństwo.

Oba języki łączy, a właściwie dzieli znaczna ilość słów, zwanych z angielska false friends, czyli mających taką samą lub bardzo zbliżoną pisownię, ale zupełnie różne znaczenie. Skutek jest taki, że po pierwsze, nam się wydaje, że znakomicie rozumiemy naszych południowych sąsiadów; a po drugie, zdarza nam się mówić kompletne bzdury w stylu „szukam sklepu”. Wszystkich false friends jest kilkaset i trzeba się nieźle pilnować, by z rozpędu nie strzelić jakiejś gafy. I tu, cała łatwość języka czeskiego bierze w łeb.

Ponieważ temat jest dość ciekawy postanowiłem przygotować kilka(naście) wpisów na temat czesko-polskich false friends. Jeśli miałeś kontakt z językiem czeskim, to być może już znasz te słowa. Nic nie szkodzi, w końcu nauka języka polega na systematycznych powtórzeniach. Jeśli język czeski jest ci całkowicie obcy, być może nabierzesz ochoty, by poznać go nieco bliżej…

Czesko-polskie false friends znajdziesz też na profilu facebook Pokochaj Czechy

Na początek 10 słów z grupy, według mnie, najbardziej zdradliwej. Grupy, w której pisownia wyrazów jest identyczna w obu językach, natomiast znaczenia bywają zupełnie różne.

[Dla ułatwienia przyjąłem zasadę: znaczenie czeskie – kolor niebieski; znaczenie polskie – kolor czerwony]

trup – jedno ze słów, które powoduje dość dużo zamieszania. Co oznacza trup po polsku, jest jasne – martwą istotę. Tym czasem po czesku słowo oznacza kadłub samolotu lub statku. Wyobraź sobie Czecha, który w polskiej gazecie przeczyta, że „Policjanci cały dzień szukali trupa.” Myślę, że taka wiadomość wprawi go w niemałą konsternację. Podobnie jak Polaka, który na stronie czeskiego muzeum lotnictwa natknie się na informację, że „placówka jest w posiadaniu licznych, dobrze zachowanych trupów, z czasów wojny”.

lístek – Prócz tego, że tak jak i w języku polskim, oznacza listek w sensie botanicznym, jest to także słowo oznaczające bilet. W sensie bardzo ogólnym, bo w języku czeskim występują: vstupenka – bilet do kina, teatru, muzeum itp., czyli bilet wstępu; jízdenka – bilet na komunikację miejską czy pociąg; letenka – bilet na samolot.

pas – W języku polskim pas ma wiele znaczeń. Mamy pas bezpieczeństwa, pas transmisyjny czy też pas zieleni. Dla Czecha pas (lub bardziej oficjalnie cestovní pas) oznacza paszport.

sekret – Słowo oznaczające dość ogólnie wydzielinę, np. z nosa czy uszu, a także wydzieliny roślinne. Nie trudno wyobrazić sobie reakcję Czecha, który na półce w polskim sklepie widzi jeden z popularniejszych na rynku serów pleśniowych „Sekret mnicha”.

kolej – Dość podchwytliwe, bo po pierwsze oznacza tor kolejowy, a nie kolej jako taką. A po drugie, akademik, bursę czy też internat. Tak więc studenci śpiący „na kolejích” nie są w Republice Czeskiej niczym niezwykłym, choć nam, Polakom, taka informacja może w pierwszej chwili skojarzyć się z bezdomnością i spaniem na dworcu.

kupa – W Polsce kupa kojarzy się głównie z odchodami. W Czechach jednymi ze znaczeń tego słowa są zbiór lub gromada, natomiast nie oznacza ono ekskrementów . A więc słowo hvězdokupa z którego tak często śmieją się Polacy, jest jak najbardziej prawdziwym słowem i oznacza gwiazdozbiór. Tak na marginesie, nie wiem co w nim śmiesznego, skoro po Polsku funkcjonują dość popularne zwroty kupa radości czy kupa pracy.

kozy – słowo oprócz kozy w sensie zoologicznym, ma jeszcze drugie znacznie w mowie potocznej. Mianowicie oznacza ni mniej ni więcej tylko cycki. Myślę, że poniższy obrazek doskonale oddaje znaczenie tego słowa.

img_4368

kraj – jeśli pojedziesz do Czech, na 100% natkniesz się na to słowo. I to nie raz. W Republice czeskiej jest 14 krajów, czyli… odpowiedników naszych województw.

statek – te słowo ogłupiło mnie kiedyś doszczętnie, podczas czytania felietonu w jednej z gazet. Autorka opisywała w nim statek swoich dziadków. Z miejsca założyłem, że chodzi o jakąś łajbę. Jednak dziadkowie mieli w statku dużo zwierząt, a autorka lubiła spędzać tam wakacje. Szczerze mówiąc sensu w tym nie było dla mnie za grosz. Przed oczami na moment stanęła mi Arka Noego, a moment później pomyślałem, że to błąd w druku. Wrodzone lenistwo dało o sobie znać i słowo sprawdziłem w słowniku dopiero parę dni później. Nie powiem, tekst w końcu jakby nabrał sensu, bo okazało się, że statek oznacza gospodarstwo rolne.

byt – może być tani lub drogi, jednak nie ma nic wspólnego z kosztami utrzymania. Nie oznacza też, według definicji SJP, całokształtu życia. Po czesku byt to mieszkanie. I tu mała uwaga: w języku czeskim występują jeszcze dwa, bardzo podobne słowa. Byť, oznaczające nawet lub chociaż; být, oznaczające m.in. życie lub istnienie.

Tak więc, raz jeszcze dla porządku:
trupkadłub (samolotu lub statku)
listek – m.in. bilet
paspaszport
sekretwydzielina
kolejtor, akademik
kupagromada, zbiór
kozy – (potocznie) cycki
krajwojewództwo
statekgospodarstwo
bytmieszkanie

Doczytałeś do końca? Wspaniale, zasłużyłeś na bonus – potoczne i dość zabawne wyrażenie. Czesi używają określenia na ostro, które nie ma nic wspólnego z gastronomią. Zwrot oznacza bez majtek. Nie, nie nago i nie z gołym tyłkiem. Na ostro jesteś wtedy, gdy pod wierzchnie ubranie nie założysz bielizny. I teraz już wiesz, z czego śmieje się Czech widząc reklamę polskiego Mc Donald’s.

img_4371

Ciąg dalszy nastąpi…

 

 

 

Reklamy

10 thoughts on “Czeskie wyrazy zdradliwe cz. I

  1. Świetny wpis! Język czeski najpierw mnie bardzo śmieszył, a później zafascynował. Nie uczę się go regularnie, ale przed wizytą w Czechach lubię sobie odświeżyć podstawy i później starać się go choć trochę używać będąc u naszych sąsiadów 😉

    Polubienie

    1. Z tego co wiem, dla Czechów bywa zabawna nasza wymowa (ą, ę, zbitki „szcz” itp.), a nie same słowa. Myślę, że wynika to z tego, że przez kilka dekad tkwili w jednym państwie ze Słowakami, i przez to przywykli, że jedno słowo może mieć różne znaczenia, bo czesko-słowackich false friends też by się parę znalazło. Po za tym, część Czechów jest całkiem nieźle osłuchana z naszym językiem za sprawą telewizji. Za komunizmu nasza telewizja nadawała znacznie ciekawszy program (śmiem twierdzić, że w dalszym ciągu tak jest) i kto był w zasięgu naszych nadajników, ten oglądał programy po polsku, i do pewnych dziwactw językowych przywykł.

      Polubienie

  2. Bardzo wartościowy wpis! I przy tym także zabawny 😀 Sam miałem przez chwilę styczność z tym językiem, ale koniec końców odsunałem jego naukę na trochę później 😀 Nie mniej jednak mam ogromną przyjemność i frajdę czytać takie posty 😀 O języku czeskim krążą w sieci legendy. Głównie chodzi mi o te różne przekłady znaczeniowe z polskiego na czeski 😀 Na pewno się z nimi spotkałeś 😀 Temat false-friends od zawsze mnie jakoś fascynował 😀 Tacy fałszywi przyjaciele występują w wielu językach, nie tylko w czeskim ale twoja lista jest wyjątkowa 😀
    Pozdrawiam! 😀

    Polubienie

  3. Miałam dokładnie to samo, znajomi pukali się w głowę, kiedy mówiłam, że zaczynam naukę j. czeskiego, bo przecież z Czechem Polak „zawsze jakoś się dogada”. Kwestia tego, czy chcemy „jakoś się dogadać”, czy przeprowadzić rozmowę bez „syndromu zmarszczonego czoła” jak ja to nazywam 😉 A false friends to jeden z moich ulubionych tematów w j. czeskim :]

    Polubienie

  4. Co do jeszcze innych sytuacji poznawania siebie nawzajem Czechów i Polaków, jeden znajomy Czech, który przyjechał do mnie w odwiedziny, wytrzeszczał oczy, ale tak naprawdę, kiedy zobaczył znak… „Pomoc drogowa”. Raz w czymś przez moment wydaliśmy się bardziej liberalni 😀

    Polubienie

  5. Haha, świetne z tym felietonem o statku dziadków, uśmiałam się 😀 Ale u Czechów możliwe jest wszystko, więc dlaczego by i nie Arka Noego w XXI wieku? 😀

    Polubienie

A Ty co o tym sądzisz? Podziel się opinią i skomentuj!

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s